Scenariusz 27 — Wolontariat i zaangażowanie społeczne: jak zacząć, prawa wolontariusza, mikroprojekty (180’)

Pakiet BNB4UR • Grupa: 18–30 lat • 180 minut • 15–20 osób • Język: polski • Format: stacjonarny

Format: stacjonarny

Czas: 180’

Grupa: 15–20

Wiek: 18–30

Uwaga: to warsztat edukacyjny, a nie porada prawna. Zasady współpracy wolontariackiej, ubezpieczenia i dokumenty mogą różnić się między organizacjami i zmieniać. Decyzje należy weryfikować w oficjalnych źródłach i u koordynatora wolontariatu. Pracujemy na fikcyjnych danych.

1. Cel ogólny i logika zajęć

Cel: uczestnicy wiedzą jak zacząć wolontariat w Polsce, rozumieją prawa i obowiązki wolontariusza oraz rolę organizacji, potrafią dopasować swoje kompetencje do zadań, opracowują mini‑projekt społeczny (cel, odbiorcy, działania, ryzyka, komunikacja), znają podstawy etyki/safeguardingu i tworzą plan 30 dni.

Logika: mapa wolontariatu → prawa i obowiązki → dopasowanie ról (profil) → mikroprojekt (canvas + harmonogram) → etyka i bezpieczeństwo → komunikacja i dokumentacja → plan 30 dni.

Produkty końcowe: 1) WOL1 — Mapa wolontariatu (obszary, role, organizacje), 2) WOL2 — Prawa i obowiązki (checklista A3), 3) WOL3 — Mój profil wolontariusza (kompetencje/zasoby/dostępność), 4) WOL4 — Kodeks wolontariusza (8 zasad grupy), 5) WOL5 — Canvas mikroprojektu (cel SMART → działania → zasoby → ryzyka → wskaźniki), 6) WOL6 — Harmonogram i podział ról (Gantt „light”), 7) WOL7 — Komunikacja i zgody (RODO/media/storytelling), 8) WOL8 — Dziennik wolontariusza / karta godzin (szablon), 9) WOL9 — Plan 30 dni (3 kroki + kontakty NGO), 10) WOL‑R — Rubryka oceny rezultatów.

2. Rezultaty uczenia (wiedza • umiejętności • postawy)

Wiedza: obszary wolontariatu (edukacja, kultura, pomoc humanitarna, zdrowie, środowisko, sport, wydarzenia), rola koordynatora i organizacji, ogólne elementy porozumienia/umowy wolontariackiej i podstawy ubezpieczenia/NWN/BHP (na poziomie idei), zasady ochrony danych i wizerunku.
Umiejętności:

dopasowuje ofertę do swojego profilu i dostępności (WOL3),

tworzy kodeks zasad zespołu (WOL4),

projektuje mikroprojekt (WOL5–WOL6) i planuje komunikację (WOL7),

prowadzi dziennik/kartę godzin (WOL8),

przygotowuje plan 30 dni (WOL9).
Postawy: odpowiedzialność, szacunek granic, dobrostan, współpraca, reagowanie na przemoc/dyskryminację (model 5D świadka).

3. Parametry organizacyjne

Sala: „podkowa” + 4 stoliki; 2 flipcharty; projektor; timer; karteczki.

Materiały (A4/A3, 1/os.): WOL1–WOL9, WOL‑R; karty ról do scenek; makiety formularza zgłoszeniowego do wolontariatu (fikcyjne).

Ewaluacja: Mentimeter PRE/POST (3 pytania – sekcja 4) + rubryka WOL‑R.

4. Mentimeter — pytania (PRE i POST)

„Wiem, jak zacząć wolontariat i do kogo napisać.”

„Rozumiem prawa i obowiązki oraz zasady bezpieczeństwa/zgód.”

„Umiem zaplanować mikroprojekt i mam plan 30 dni.”

5. Przebieg szczegółowy (180’)

Bloki czasowe i instrukcje z dokumentu.

Czas & blok	Treść / instrukcje
0–12’ Otwarcie i zasady (12’)	Cel: bezpieczna współpraca. Instrukcja: cel/produkty; kontrakt: dobrowolność, poufność, prawo do pauzy; nie ujawniamy danych podopiecznych/organizacji; trener nie udziela porad prawnych – pokazuje checklisty i ścieżki. Rozdaj WOL1–WOL9.
12–20’ Icebreaker „Moje ‘dlaczego’” (8’)	Cel: nazwać motywacje i obawy. Instrukcja: w parach: dokończ zdania „Chcę pomagać, bo…”, „Obawiam się…”. Zbierz top 5 motywacji i 5 obaw na flipie.
20–28’ Mentimeter PRE (8’)	—
28–60’ MODUŁ 1 — Mapa wolontariatu + prawa/obowiązki (32’)	Cel: rozumieć ramy i granice. Materiały: WOL1, WOL2. Instrukcja (mini‑wkład 12’): obszary działań; różnice akcyjnie vs długofalowo; rola koordynatora; czego organizacja nie może wymagać bez porozumienia/szkoleń; dokumenty (porozumienie/umowa, zakres zadań, opiekun, szkolenia BHP/RODO, ubezpieczenie – sprawdź lokalne zasady). Ćwiczenie 1 (10’): w czwórkach WOL2 – checklista: zaznacz „must‑have” przed startem (np. opiekun, opis zadań, szkolenie, zgody, sprzęt/ubranie ochronne, zwrot kosztów jeśli przewidziano). Ćwiczenie 2 (10’): ułóż 8‑punktowy kodeks (zostanie przeniesiony do WOL4). Kryterium: WOL2 wypełnione + szkic 8 zasad do WOL4.
60–90’ MODUŁ 2 — Mój profil wolontariusza (dopasowanie ról) (30’)	Cel: świadomie wybierać zadania. Materiały: WOL3, makiety ogłoszeń (fikcyjne). Instrukcja: WOL3 – profil: kompetencje (języki, IT, edukacja, pomoc wydarzeniowa, logistyczne), doświadczenie, granice (zdrowie/czas), dostępność (dni/godziny), preferowane grupy odbiorców. Matchowanie: dopasuj 3 ogłoszenia do swojego profilu; zapisz pytania do koordynatora (opieka, szkolenia, miejsce, strój, zwrot kosztów, weryfikacja tożsamości). Ćwiczenie (15’): „speed‑matching” – 3 rundy po 4 min: wybierz ogłoszenie → dopasuj zadania → zapisz 2 pytania i 1 warunek graniczny. Kryterium: wypełnione WOL3 + 3 dopasowania i pytania.
90–100’ PRZERWA (10’)	—
100–135’ MODUŁ 3 — Mikroprojekt społeczny (canvas + harmonogram) (35’)	Cel: przełożyć motywacje na działanie. Materiały: WOL5 (canvas), WOL6 (harmonogram). Instrukcja: WOL5 — canvas: Problem/„dlaczego” → Odbiorcy i korzyści → Cel SMART → Działania → Zasoby (ludzie/miejsce/materiały) → Partnerzy → Ryzyka i plan B → Wskaźniki rezultatu (2–3). WOL6 — harmonogram: kamienie milowe (Tydz. 1–4), odpowiedzialni, check‑lista materiałów, zgody/RODO, bezpieczeństwo. Ćwiczenie (20’): w 3–4‑os. zespołach zaprojektujcie 1 mikroprojekt/4 tyg. (np. „klub językowy”, „warsztat rowerowy”, „zbiórka książek”). Kryterium: kompletne WOL5–WOL6 z min. 2 wskaźnikami i planem B.
135–155’ MODUŁ 4 — Etyka, bezpieczeństwo, dobrostan (20’)	Cel: działać bezpiecznie i z szacunkiem. Materiały: WOL4 (kodeks), karty case’ów. Instrukcja: Granice i safeguarding: praca z dziećmi/osobami w kryzysie; zgody na wizerunek/dane; nie publikuj zdjęć miejsc wrażliwych bez zgody; tajemnica organizacji; co robić, gdy ktoś ujawnia przemoc – ścieżka do koordynatora/służb. Dobrostan wolontariusza: mini‑rutyna 1‑2‑3 (oddech–uziemienie–ruch), prawo do superwizji/debriefu, sygnały wypalenia. 5D interwencji świadka: Direct, Delegate, Document, Distract, Delay – wybieraj bezpiecznie. Ćwiczenie (10’): w trójkach przepracuj 2 case’y (np. naruszenie prywatności w mediach, granice kontaktu po godzinach) → zapisz decyzje i komunikaty „I‑message/DESC”. Kryterium: spójny WOL4 — kodeks (8 zasad) + decyzje do case’ów.
155–172’ MODUŁ 5 — Komunikacja i dokumentacja (17’)	Cel: profesjonalny kontakt i ślad działań. Materiały: WOL7, WOL8, makieta formularza zgłoszeniowego. Instrukcja: WOL7 – komunikacja: zgody (wizerunek/dane), klauzule RODO informacyjne (na poziomie idei), prosty plan widoczności mikroprojektu (post 1/tydz., zdjęcia za zgodą, podziękowania partnerom). WOL8 – dziennik/karta godzin: data, zadanie, godziny, podpis koordynatora; do zaświadczeń/referencji. Kontakt z koordynatorem: krótki e‑mail/wiadomość (cel, dyspozycyjność, pytania). Ćwiczenie (8’): uzupełnij WOL7 (2 kanały + plan zgód) i pierwszy wpis w WOL8 (fikcyjny). Kryterium: kompletne WOL7 + pierwszy wpis w WOL8.
172–178’ Mentimeter POST + Plan 30 dni (6’)	Cel: domknięcie i wdrożenie. Instrukcja: POST (te same 3 pytania). Na WOL9 wpisz 3 kroki/30 dni (np. „zgłoszę się do 2 NGO”, „zrobię spotkanie z koordynatorem”, „uruchomię pilotaż mikroprojektu na 10 osób”).
178–180’ Zamknięcie (2’)	Instrukcja: zdjęcie flipów i kart (bez danych wrażliwych); informacja o dyżurze trenera po zajęciach (pomoc organizacyjna).

9. Załączniki do druku (treści gotowe)

Elementy A4 gotowe do druku (1/os.). Kliknij „Drukuj”, żeby wydrukować wybrany element.

WOL1

Pakiet BNB4UR • Grupa: 18–30 lat • 180 minut • 15–20 osób • Język: polski • Format: stacjonarny

WOL1 — Mapa wolontariatu (obszary/role/organizacje)

Obszar → przykładowe zadania → wymagane szkolenia/zgody → ryzyka → kontakt do koordynatora.

Co-Funded by the European Union

Co-Funded by the European Union. Views and opinions expressed are however those of the author(s) only and do not necessarily reflect those of the European Union or the Foundation for the Development of the Education System (FRSE). Neither the European Union nor FRSE can be held responsible for them.

WOL2

Pakiet BNB4UR • Grupa: 18–30 lat • 180 minut • 15–20 osób • Język: polski • Format: stacjonarny

WOL2 — Prawa i obowiązki (checklista)

Must‑have przed startem: porozumienie/umowa; opiekun/koordynator; zakres zadań; szkolenia (BHP/RODO/branżowe); zasady zwrotu kosztów; zgody; ubezpieczenie (jeśli przewidziano przez organizację); sprzęt/ubranie ochronne.
Obowiązki wolontariusza: punktualność, poufność, bezpieczeństwo, komunikacja zmian, szacunek granic, dokumentacja godzin.

Co-Funded by the European Union

WOL3

Pakiet BNB4UR • Grupa: 18–30 lat • 180 minut • 15–20 osób • Język: polski • Format: stacjonarny

WOL3 — Mój profil wolontariusza

Co-Funded by the European Union

WOL4

Pakiet BNB4UR • Grupa: 18–30 lat • 180 minut • 15–20 osób • Język: polski • Format: stacjonarny

WOL4 — Kodeks wolontariusza (8 zasad)

1)… 2)… 3)… 4)… 5)… 6)… 7)… 8)…
Podpisy zespołu.

Co-Funded by the European Union

WOL5

Pakiet BNB4UR • Grupa: 18–30 lat • 180 minut • 15–20 osób • Język: polski • Format: stacjonarny

WOL5 — Canvas mikroprojektu

Co-Funded by the European Union

WOL6

Pakiet BNB4UR • Grupa: 18–30 lat • 180 minut • 15–20 osób • Język: polski • Format: stacjonarny

WOL6 — Harmonogram i podział ról (Gantt „light”)

Co-Funded by the European Union

WOL7

Pakiet BNB4UR • Grupa: 18–30 lat • 180 minut • 15–20 osób • Język: polski • Format: stacjonarny

WOL7 — Komunikacja i zgody (RODO/media/storytelling)

Kanały (offline/online) | Zgody na wizerunek/dane | Klauzule informacyjne (idea) | Plan widoczności (min. 1 post/tydz.) | Dziękujemy partnerom.

Co-Funded by the European Union

WOL8

Pakiet BNB4UR • Grupa: 18–30 lat • 180 minut • 15–20 osób • Język: polski • Format: stacjonarny

WOL8 — Dziennik wolontariusza / Karta godzin

Data | Zadanie | Godziny | Uwagi | Podpis koordynatora.

Co-Funded by the European Union

WOL9

Pakiet BNB4UR • Grupa: 18–30 lat • 180 minut • 15–20 osób • Język: polski • Format: stacjonarny

WOL9 — Plan 30 dni (3 kroki + kontakty)

Krok 1 (do 7 dni) | Krok 2 (do 14 dni) | Krok 3 (do 30 dni) | Kontakty: NGO/koordynator/mentor.

Co-Funded by the European Union

WOL‑R

Pakiet BNB4UR • Grupa: 18–30 lat • 180 minut • 15–20 osób • Język: polski • Format: stacjonarny

WOL‑R — Rubryka oceny (0–2 pkt/kryterium, max 10)

Profil i dopasowanie (WOL3)
Kodeks i bezpieczeństwo (WOL4)
Canvas + harmonogram (WOL5–WOL6)
Komunikacja/zgody (WOL7)
Plan 30 dni + dziennik (WOL9–WOL8)
Interpretacja: 0–3 początek; 4–7 solidnie; 8–10 gotowość.

Co-Funded by the European Union

Materiały dodatkowe (utworzone na podstawie scenariusza)

Makiety i karty pomocnicze wspomniane w scenariuszu — dane fikcyjne, do ćwiczeń.

DOD1_OFERTY

Materiały dodatkowe • dane fikcyjne

Makiety ogłoszeń wolontariackich (3 przykłady — dane fikcyjne)

Ogłoszenie 1: Klub językowy • Zadania: prowadzenie konwersacji 1×/tydz. • Wymagania: PL/EN/UA mile widziane • Miejsce: biblioteka • Kontakt: koordynator@ngo.pl
Ogłoszenie 2: Wydarzenie miejskie • Zadania: logistyka, rejestracja, kierowanie ruchem • Wymagania: dyspozycyjność w sobotę • Zapewniamy: szkolenie BHP, identyfikator • Kontakt: wolontariat@ngo.pl
Ogłoszenie 3: Zbiórka książek • Zadania: sortowanie, pakowanie, komunikacja • Wymagania: podstawowa sprawność fizyczna • Godziny: 2× po 3h • Kontakt: ksiazki@ngo.pl
Pytania do koordynatora (checklista): zakres zadań, opiekun, szkolenia, zgody na wizerunek/dane, zwrot kosztów, ubiór/sprzęt, ubezpieczenie (czy zapewnione).

Co-Funded by the European Union

DOD2_FORMULARZ

Materiały dodatkowe • dane fikcyjne

Makieta formularza zgłoszeniowego do wolontariatu (fikcyjny)

1) Imię i nazwisko: ____________________________
2) E-mail / telefon: ____________________________
3) Preferowany język kontaktu: PL / EN / UA / inne: ____
4) Dostępność (dni/godziny): ____________________
5) Obszary zainteresowań: edukacja / kultura / zdrowie / środowisko / sport / wydarzenia / pomoc humanitarna
6) Umiejętności i zasoby (np. języki, IT, prawo jazdy): ________________________________________________
7) Granice i potrzeby (np. praca z dziećmi? praca w terenie?): __________________________________________
8) Zgody (idea): zgoda na przetwarzanie danych do kontaktu; zgoda/odmowa publikacji wizerunku — podpis: __________

Co-Funded by the European Union

DOD3_CASES

Materiały dodatkowe • dane fikcyjne

Karty case’ów do ćwiczeń (etyka, bezpieczeństwo, dobrostan)

Case A: Ktoś publikuje zdjęcie uczestników bez zgody. Co robisz i jak to komunikujesz?
Case B: Koordynator pisze po godzinach i oczekuje natychmiastowej odpowiedzi. Jak stawiasz granice?
Case C: Pojawia się dyskryminujący komentarz. Jak reagujesz (model 5D)?
Case D: Czujesz przeciążenie. Jak prosisz o wsparcie/debrief i korygujesz zakres zadań?

Co-Funded by the European Union

DOD4_EMAIL

Materiały dodatkowe • dane fikcyjne

Szablon wiadomości do koordynatora (A2–B2, prosty język)

Temat: Zgłoszenie do wolontariatu — [Twoje imię]
Dzień dobry,
Nazywam się ________ i chciał(a)bym rozpocząć wolontariat w Państwa organizacji.
Jestem dostępny(a): ________ (dni/godz.). Moje umiejętności: ________.
Interesują mnie zadania: ________.
Mam pytania: 1) kto będzie koordynatorem? 2) czy jest szkolenie i zasady BHP/RODO? 3) jakie są zgody na zdjęcia?
Dziękuję i proszę o informację zwrotną.
Pozdrawiam, ________ • tel/e-mail: ________

Co-Funded by the European Union

DOD5_CANVAS

Materiały dodatkowe • dane fikcyjne

Szybki „canvas” mikroprojektu (do wypełnienia)

Problem / „dlaczego”: __________________________________________
Odbiorcy i korzyści: ____________________________________________
Cel SMART: _____________________________________________________
Działania (3–5): ________________________________________________
Zasoby i partnerzy: _____________________________________________
Ryzyka + Plan B: _______________________________________________
Wskaźniki (2–3): _______________________________________________
Widoczność i zgody: ____________________________________________

Co-Funded by the European Union

Dla trenera

6. Dobre praktyki prowadzenia

Prosty język (A2–B2) i piktogramy; nie używamy żargonu prawniczego; tłumacz skróty (RODO, BHP, NW/NWW).

Bezpieczeństwo i etyka: nie udostępniaj danych podopiecznych; zdjęcia tylko za zgodą; dbaj o dobrostan (pauzy, debrief).

Włączanie kulturowe: uważność na różnice; promuj partnerskie relacje „z i dla” społeczności, nie „dla” wyłącznie.

Mosty: scen. 03 (asertywność/DESC), 13 (dobrostan), 15 (cyberbezpieczeństwo), 17 (życie demokratyczne), 19 (prawa konsumenta – zbiórki/zakupy), 21 (edukacja – certyfikaty), 24 (mediacje).

7. Adaptacje, plan B, warianty

Bariera językowa: wersje WOL2/WOL7 z frazami PL↔UA; pary mieszane językowo; wizualne przykłady mini‑projektów.

Mała grupa (≤10): pełna symulacja spotkania z koordynatorem + dopracowanie WOL5–WOL6.

Mniej czasu (120’): M1 20’, M2 20’, M3 30’, M4 20’, M5 20’; WOL9 jako praca domowa.

Więcej czasu (+30’): dodaj moduł „Wydarzenie w praktyce” (rola wolontariuszy, logistyka, BHP) albo wizytę przedstawiciela NGO.

8. Ewaluacja i wskaźniki do raportu

Mentimeter PRE/POST — 3 pytania (sekcja 4).

Wytwory: WOL2–WOL9 (foto/skan).

Rubryka WOL‑R (0–2 pkt/kryterium, max 10):

Dopasowanie profilu i oferty (WOL3),

Kodeks i bezpieczeństwo (WOL4),

Canvas + harmonogram (WOL5–WOL6),

Komunikacja i zgody (WOL7),

Plan 30 dni (WOL9) i start dziennika (WOL8).
Interpretacja: 0–3 początek; 4–7 solidnie; 8–10 gotowość do działania.

10. Branding i zgodność

Na kartach: logo „Mosty Nadziei”, flaga UE + „Współfinansowane przez Unię Europejską”, logo Erasmus+; partnerzy (KIS, Asociația Se Poate).

Miejsce na numer projektu i klauzulę informacyjną.

11. Lista kontrolna trenera (przed/po)

Przed: wydruki WOL1–WOL9, WOL‑R; makiety ogłoszeń i formularza; Mentimeter; timer.
Po: zdjęcia wytworów (bez danych), zapis wyników Mentimeter, lista planów 30 dni do follow‑up.