Scenariusz 23 — Prawa pracownicze w praktyce: umowy, wynagrodzenie, urlopy, BHP (180’)
1. Cel ogólny i logika zajęć
Cel: uczestnicy rozumieją różnice form współpracy (umowa o pracę, zlecenie, dzieło, B2B), potrafią sprawdzić kluczowe elementy umowy, czytać „pasek płac” / prowadzić ewidencję czasu, znać podstawy urlopów/nieobecności oraz BHP i reagowania na nieprawidłowości; przygotowują 4 krótkie pisma do pracodawcy i plan 30 dni.
Logika: mapa form → umowa i czerwone flagi → wynagrodzenie/czas → urlopy/nieobecności → BHP i reagowanie → pisma i plan.
Produkty końcowe: 1) PRW1 — Mapa form współpracy (UoP/Zlecenie/Dzieło/B2B), 2) PRW2 — Checklista umowy i „czerwone flagi”, 3) PRW3 — Wynagrodzenie: pasek płac/ewidencja czasu (szablon), 4) PRW4 — Urlopy i nieobecności: drzewko decyzji + wnioski (wzory), 5) PRW5 — BHP i reagowanie: checklista + procedura w razie wypadku, 6) PRW6 — Case studies do scenek (rekrutacja/umowa/nadgodziny/dyskryminacja), 7) PRW7 — Pisma do pracodawcy (A2–B2: 4 wzory), 8) PRW8 — Mapa wsparcia (wewn./zewn.), 9) PRW9 — Plan 30 dni (3 działania + kontakty), 10) PRW‑R — Rubryka oceny umiejętności.
2. Rezultaty uczenia (wiedza • umiejętności • postawy)
Wiedza: zna różnice podstawowych form współpracy (strony, cel, odpowiedzialność, uprawnienia), elementy umowy pisemnej, ogólne zasady wynagrodzenia i czasu pracy, podstawy urlopów/nieobecności, rolę BHP i równych szans (antydyskryminacja/mobbing).
Umiejętności:
wybiera właściwą formę do sytuacji (PRW1);
sprawdza umowę według listy kontrolnej (PRW2);
czyta pasek płac / prowadzi ewidencję czasu (PRW3);
wypełnia wnioski urlopowe/nieobecności (PRW4);
stosuje podstawy BHP i procedurę w razie wypadku (PRW5);
pisze 4 krótkie pisma i układa plan 30 dni.
Postawy: dbanie o umowę na piśmie, bezpieczeństwo > szybkość, prawo do pytań i równego traktowania.
3. Parametry organizacyjne
Sala: „podkowa” + 4 stoliki; 2 flipcharty; projektor; timer.
Materiały (A4/A3, 1/os.): PRW1–PRW9, PRW‑R; makiety: anonimowe paski płac, ewidencja czasu, wzory wniosków; karty ról PRW6‑A…PRW6‑H.
Ewaluacja: Mentimeter PRE/POST (3 pytania – sekcja 4) + rubryka PRW‑R (obserwacja).
4. Mentimeter — pytania (PRE i POST)
„Rozpoznaję różnice między UoP / zleceniem / dziełem / B2B.”
„Umiem sprawdzić umowę i odczytać pasek płac lub ewidencję czasu.”
„Wiem, jak zareagować na nieprawidłowości (BHP/dyskryminacja) i mam plan 30 dni.”
5. Przebieg szczegółowy (180’)
Agenda zgodna z dokumentem — z blokami czasowymi i instrukcjami.
| Czas i blok | Treść / instrukcja |
|---|---|
0–12’ Otwarcie i zasady (12’) |
|
12–20’ Icebreaker „Moja pierwsza praca w PL” (8’) |
|
20–28’ Mentimeter PRE (8’) |
|
28–63’ MODUŁ 1 — Formy współpracy i „kiedy co” (35’) |
|
63–93’ MODUŁ 2 — Umowa i czerwone flagi + pasek płac / ewidencja czasu (30’) |
|
93–103’ PRZERWA (10’) |
|
103–128’ MODUŁ 3 — Urlopy i nieobecności: drzewko decyzji (25’) |
|
128–153’ MODUŁ 4 — BHP i równe traktowanie: reagowanie (25’) |
|
153–175’ MODUŁ 5 — Pisma do pracodawcy (A2–B2) (22’) |
|
175–180’ Mentimeter POST + zamknięcie (5’) |
|
9. Załączniki do druku (treści gotowe)
Treści gotowe do druku w formacie A4 (1/os.). Kliknij „Drukuj”, aby wydrukować wybraną kartę.
PRW1 — Mapa form współpracy
UoP | Zlecenie | Dzieło | B2B
Co dostaję (uprawnienia) | Za co odpowiadam | Dokumenty | Ryzyka | Kiedy ta forma ma sens.
PRW2 — Checklista umowy i „czerwone flagi”
Strony/dane | Stanowisko/zakres | Miejsce/czas | Wynagrodzenie/termin | Okres/rozwiązanie | Urlopy/benefity | BHP/badania | Podpisy/załączniki
Czerwone flagi: brak pisemnej umowy, presja „podpisz teraz”, niejasne potrącenia, „gotówka bez potwierdzeń”, rozbieżności ustne vs pisemne.
PRW3 — Wynagrodzenie i czas pracy (szablon)
Pasek płac (makieta): składniki → potrącenia → „na rękę” | Ewidencja czasu (tabela): data/godziny/typ (dzień, noc, nadgodz.)/podpis
Kontrola jakości: 10 punktów do sprawdzenia (daty, kwoty, opisy).
PRW4 — Urlopy i nieobecności (drzewko + wnioski)
Drzewko: czy planowane / nagłe / choroba / opieka / szkolenie → Wniosek A/B/C (wzory A2–B2) → załączniki/daty.
Wnioski (wzory): wypoczynkowy | na żądanie | chorobowe (informacja + e‑ZLA) | opieka nad dzieckiem | szkolenie.
PRW5 — BHP i reagowanie (checklista + procedura)
Stanowisko: szkolenie, PPE, instrukcje, zgłaszanie zagrożeń, przerwy.
Wypadek: pierwsza pomoc → zabezpieczenie → zgłoszenie → dokumentacja/świadkowie → kontakt wsparcia.
Równe traktowanie: zgłoszenie wewn./zewn.; zapis faktów (kto? co? kiedy? gdzie?).
PRW6 — Case studies (role‑play)
A) Praca bez pisemnej umowy.
B) Odmowa wydania kopii paska.
C) Polecenie pracy bez szkolenia BHP.
D) „Żart” o pochodzeniu/akcencie.
E) Nadgodziny bez zgody/ewidencji.
F) Zlecenie, a faktycznie stały grafik jak na UoP.
G) Brak rękawic/okularów na stanowisku.
H) Presja podpisania nieczytelnej umowy.
PRW7 — Pisma do pracodawcy (A2–B2, max 1 str.)
A) Prośba o umowę na piśmie
B) Wniosek urlopowy
C) Prośba o wyjaśnienie paska płac/elementów wynagrodzenia
D) Zgłoszenie nieprawidłowości BHP/dyskryminacji
Struktura: nagłówek → opis faktów → prośba/żądanie → termin odpowiedzi → załączniki → podpis/kontakt.
PRW8 — Mapa wsparcia (wewn./zewn.)
Wewnętrzne: przełożony, HR/kadry, inspektor BHP, społeczny inspektor pracy, komisje antymobbingowe (jeśli są).
Zewnętrzne: instytucje nadzoru/mediacji, związki zawodowe, NGO/kliniki prawa, poradnie obywatelskie.
Uwaga: kompetencje różnią się lokalnie — sprawdź aktualne ścieżki i formularze.
PRW9 — Plan 30 dni (3 działania + kontakty)
Krok 1 (do 7 dni) | Krok 2 (do 14 dni) | Krok 3 (do 30 dni) | Kontakty (HR/BHP/NGO/instytucje): …
PRW‑R — Rubryka oceny (0–2 pkt/kryterium, max 10)
Dobór formy (PRW1)
Checklista umowy (PRW2)
Pasek/ewidencja (PRW3)
Wnioski (PRW4)
BHP + pisma (PRW5/PRW7)
Interpretacja: 0–3 początek; 4–7 solidnie; 8–10 gotowość do działania.
Materiały dodatkowe
Materiały, które scenariusz sugeruje jako „makiety” lub karty do ćwiczeń (dane fikcyjne).
Makieta — pasek płac (anonimowy, fikcyjny)
- Pracownik: … • Okres: … • Stanowisko: …
- Składniki: wynagrodzenie podstawowe / premia / dodatek
- Potrącenia: składki / podatek / inne (opis)
- Kwota do wypłaty („na rękę”): …
- Miejsce na 2 obserwacje: co jest niejasne? co trzeba wyjaśnić?
Makieta — ewidencja czasu pracy (tabela)
- Tabela (przykład): data | start | koniec | przerwy | godziny nocne | nadgodziny | podpis
- Kontrola: czy są przerwy? czy są nadgodziny? czy zgadza się suma godzin?
Wzór — wniosek urlopowy (A2–B2, prosty język)
- Data: …
- Do: (HR/kadry/przełożony) …
- Proszę o urlop wypoczynkowy w dniach: … – … (łącznie … dni).
- Uzasadnienie (opcjonalnie): …
- Podpis/kontakt: …
Wzór — zgłoszenie nieprawidłowości BHP
- Data i miejsce: …
- Opis zagrożenia (fakty: kto/co/kiedy/gdzie): …
- Co już zrobiłem/am: …
- Prośba o działanie: … (np. PPE/szkolenie/naprawa)
- Załączniki (opcjonalnie): zdjęcia/notatki
- Podpis/kontakt: …
Case A — Praca bez pisemnej umowy
Poprosz o umowę na piśmie przed dopuszczeniem do pracy. Opisz fakty i termin odpowiedzi.
Case B — Odmowa wydania kopii paska
Poproś o wyjaśnienie i kopię dokumentów wynagrodzenia. Zapytaj o termin udostępnienia.
Case C — Praca bez szkolenia BHP
Odmów wykonania zadania bez szkolenia, zgłoś do BHP/HR. Zapisz fakty.
Case D — „Żart” o pochodzeniu/akcencie
Użyj I‑message/DESC, poproś o zaprzestanie. Jeśli się powtarza — zgłoszenie.
Case E — Nadgodziny bez zgody/ewidencji
Poproś o ewidencję i rozliczenie godzin zgodnie z umową. Zapisz daty.
Case F — Zlecenie, ale stały grafik jak na UoP
Zbierz przykłady podporządkowania (czas/miejsce), poproś o wyjaśnienie formy.
Case G — Brak rękawic/okularów
Zgłoś brak PPE, poproś o środki ochrony i instrukcję.
Case H — Presja podpisania nieczytelnej umowy
Poproś o czas na przeczytanie i kopię. Nie podpisuj w pośpiechu.
Informacje dla trenera
6. Dobre praktyki prowadzenia
Prosty język (A2–B2): krótkie zdania, piktogramy; tłumacz terminy.
Bezpieczeństwo i poufność: nie omawiaj indywidualnych sporów; kieruj do oficjalnych procedur i wsparcia (PRW8).
Dokumenty: zachowuj kopie, daty, potwierdzenia.
Mosty: scen. 03 (asertywność/DESC), 14 (budżet), 16 (antydyskryminacja), 18 (B2B), 15 (cyberbezpieczeństwo dokumentów).
7. Adaptacje, plan B, warianty
Bariera językowa: wzory pism A2–B2 z frazami PL↔UA; pary mieszane językowo.
Mała grupa (≤10): więcej pracy 1:1 nad umowami/pismami; symulacja rozmów z HR.
Mniej czasu (120’): M1 25’, M2 25’, M3 20’, M4 20’, M5 20’; PRW9 jako praca domowa.
Więcej czasu (+30’): dodaj moduł „spotkanie z inspektorem BHP/HR” (Q&A) albo przegląd wzorów umów.
8. Ewaluacja i wskaźniki do raportu
Mentimeter PRE/POST — 3 pytania (sekcja 4).
Wytwory: PRW2 (checklisty), PRW3 (analizy), PRW4 (wnioski), PRW5 (zgłoszenie), PRW7 (pisma), PRW9 (plan).
Rubryka PRW‑R (0–2 pkt/kryterium, max 10):
Dobór formy współpracy (PRW1),
Checklista umowy (PRW2),
Analiza paska/ewidencji (PRW3),
Wniosek urlopowy/nieobecność (PRW4),
BHP i reagowanie (PRW5) + jakość pism (PRW7).
Interpretacja: 0–3 początek; 4–7 solidnie; 8–10 gotowość do działania.
10. Branding i zgodność
Na kartach: logo „Mosty Nadziei”, flaga UE + „Współfinansowane przez Unię Europejską”, logo Erasmus+; partnerzy (KIS, Asociația Se Poate).
Miejsce na numer projektu i klauzulę informacyjną.
11. Lista kontrolna trenera (przed/po)
Przed: wydruki PRW1–PRW9, PRW‑R; makiety pasków/ewidencji/umów; Mentimeter; timer.
Po: zdjęcia wytworów (bez danych), zapis wyników Mentimeter, lista planów 30 dni do follow‑up.