Spis treści
Uwaga: Uwaga: warsztat edukacyjny (nie porada prawna). Zasady udziału w budżecie obywatelskim/konsultacjach różnią się między miastami — sprawdź lokalny regulamin. Pracujemy na anonimowych/fikcyjnych przykładach.
1. Cel ogólny i logika zajęć
Cel: uczestnicy rozumieją, jak w praktyce wpływać na sprawy lokalne: kto za co odpowiada (gmina/powiat/województwo), czym jest budżet obywatelski i konsultacje społeczne, jak napisać petycję/wniosek o informację publiczną, jak nawiązać kontakt z radnym/urzędnikiem, oraz jak zacząć wolontariat w społeczności.
Logika: mapa instytucji → ścieżki wpływu → piszemy 3 krótkie pisma → mini‑symulacja konsultacji → plan 30 dni i mapa partnerów.
Produkty końcowe: 1) ZD1 — Mapa samorządu (kto za co), 2) ZD2 — Ścieżki wpływu (przegląd), 3) ZD3 — Szablony pism: petycja/wniosek o informację/publiczna prośba do radnego (PL A2–B2), 4) ZD4 — Karta projektu do budżetu obywatelskiego (1 str.), 5) ZD5 — Symulacja konsultacji (stanowisko + argumenty), 6) ZD6 — Mapa partnerów (NGO/instytucje/osiedle), 7) ZD7 — Plan 30 dni (3 działania), 8) ZD‑R — Rubryka oceny umiejętności.
2. Rezultaty uczenia (wiedza • umiejętności • postawy)
Wiedza: zna podstawowe kompetencje gminy/powiatu/województwa, rozumie różnicę między petycją, wnioskiem o informację publiczną, skargą, zna pojęcia: konsultacje społeczne, budżet obywatelski, wolontariat.
Umiejętności:
- potrafi wybrać właściwy kanał (pismo/spotkanie/konsultacje) do sprawy
- przygotowuje krótką petycję (max 1 str.) i wniosek o informację
- formułuje stanowisko w konsultacjach (3 argumenty + propozycja zmiany)
tworzy plan 30 dni i mapę partnerów.
Postawy: sprawczość, odpowiedzialność, szacunek, praca na faktach.
3. Parametry organizacyjne
Sala: „podkowa” + 4 stoliki; 2 flipcharty; projektor; timer.
Materiały do druku (A4/A3, 1/os.): ZD1–ZD7, ZD‑R; pakiet fikcyjnych ogłoszeń konsultacji i regulaminów BO (wycinki).
Ewaluacja: Mentimeter PRE/POST (3 pytania – sekcja 4).
4. Mentimeter — pytania (PRE i POST)
„Wiem, do kogo napisać w sprawie drogowej/edukacyjnej/mieszkaniowej.”
„Umiem przygotować krótką petycję i wniosek o informację.”
„Znam 2 sposoby udziału w decyzjach lokalnych (BO/konsultacje).”
5. Przebieg szczegółowy (180’)
0–12’ Otwarcie i zasady (12’)
Cel: bezpieczeństwo i ramy.
Instrukcja: cel warsztatu, produkty; zasady (dobrowolność, poufność, prawo do pauzy, język szacunku). Rozdaj ZD1–ZD7.
12–20’ Icebreaker „Moja mała zmiana” (8’)
Cel: urealnić sprawy lokalne.
Instrukcja: w parach opowiedz o 1 drobnej rzeczy w okolicy, którą chcesz poprawić (przejście, ławka, oznaczenia, zajęcia dla młodzieży). Zanotuj na ZD7.
20–28’ Mentimeter PRE (8’)
28–58’ MODUŁ 1 — Mapa samorządu: kto za co? (30’)
Cel: wiedzieć, gdzie uderzyć ze sprawą.
Materiały: ZD1 (schemat kompetencji).
Instrukcja:
Gmina/miasto: drogi gminne, transport lokalny, szkoły podstawowe, zieleń, mieszkalnictwo komunalne, kultura, sport.
Powiat: szpitale powiatowe, drogi powiatowe, szkoły ponadpodstawowe, urzędy pracy.
Województwo: kolej/regionalny transport, strategia rozwoju, instytucje kultury wojewódzkie.
Ćwiczenie (10’): stoliki losują 6 spraw i przypisują do poziomu (wpis do ZD1).
Kryteria sukcesu: prawidłowe przypisanie min. 5/6.
58–90’ MODUŁ 2 — Ścieżki wpływu: pismo, konsultacje, BO, spotkanie (32’)
Cel: dobrać narzędzie do sprawy.
Materiały: ZD2 (przegląd ścieżek) + wycinki regulaminów (fikcyjne).
Instrukcja:
Petycja vs wniosek o informację publiczną vs skarga — kiedy które.
Konsultacje społeczne — gdzie szukać ogłoszeń, jak złożyć uwagi.
Budżet obywatelski (BO) — jak przejść od pomysłu do karty projektu i głosowania (zgodnie z lokalnym regulaminem).
Kontakt z radnym/urzędnikiem — jak napisać i o co prosić.
Ćwiczenie (12’): dla 3 spraw z M1 wybierz ścieżkę i zapisz dlaczego (ZD2).
90–100’ PRZERWA (10’)
100–132’ MODUŁ 3 — Piszemy 3 krótkie pisma (32’)
Cel: stworzyć realne szkice (A2–B2).
Materiały: ZD3 (szablony).
Instrukcja: pracuj w trójkach; każdy wybiera 1 formę i pisze max 10 zdań:
Petycja (opis problemu + konkretna prośba),
Wniosek o informację publiczną (co? za jaki okres? w jakiej formie odpowiedzi?),
Prośba do radnego/urzędu (krótko: sprawa, wpływ na mieszkańców, prośba o termin/odpowiedź).
Wskazówki językowe (PL A2–B2): proste zdania; liczby; załącz zdj./mapkę (opcjonalnie).
Kryteria sukcesu: 3 szkice gotowe do konsultacji z trenerem.
132–162’ MODUŁ 4 — Symulacja konsultacji społecznych (30’)
Cel: nauczyć się formułować uwagi i argumenty.
Materiały: fikcyjne ogłoszenie konsultacji + ZD5 (stanowisko).
Instrukcja: dwie grupy otrzymują różne propozycje (np. zmiana organizacji ruchu/nowy skwer). Każda grupa:
definiuje stanowisko (popieram/z zastrzeżeniami),
dopisuje 3 argumenty (bez emocji, język faktów),
proponuje 1 poprawkę (konkret).
Debrief (8’): odczytanie stanowisk; trener wskazuje język konstruktywny i kompletność.
162–176’ MODUŁ 5 — Mapa partnerów i plan 30 dni (14’)
Cel: przełożyć na działanie.
Materiały: ZD6 (mapa), ZD7 (plan 30 dni).
Instrukcja:
ZD6: wpisz 2 NGO/instytucje/osoby z okolicy + wydarzenie/spotkanie, do którego pójdziesz.
ZD7: 3 kroki na 30 dni: (1) wyślę pismo/wniosek, (2) sprawdzę konsultacje/BO, (3) dołączę do wolontariatu/spotkania osiedlowego.
176–180’ Mentimeter POST (4’)
Cel: zamknięcie i poczucie sprawczości.
Instrukcja: POST (3 pytania); chętni deklarują 1 krok/7 dni.
6. Dobre praktyki prowadzenia
Neutralność i szacunek: pracujemy na faktach; unikamy etykietowania osób/grup.
Prosty język: zdania krótkie; tłumacz pojęcia (PL A2–B2).
Dane osobowe: nie publikuj prywatnych danych w pismach; dodawaj kontakt do odpowiedzi.
Mosty do innych scenariuszy: fact‑checking (scen. 04), komunikacja asertywna (scen. 03), praca w PL (scen. 09), cyberbezpieczeństwo (scen. 15).
7. Adaptacje, plan B, warianty
Bariera językowa: wersje szablonów A2–B2 z tłumaczeniami słów kluczowych PL↔UA; pary mieszane językowo.
Mała grupa (≤10): więcej pracy 1:1 nad pismami; dłuższa symulacja konsultacji.
Mniej czasu (120’): M1 20’, M2 20’, M3 25’, M4 25’; ZD6–ZD7 jako praca domowa.
Więcej czasu (+30’): dodaj moduł „spotkanie z radną/radnym/NGO” – 20’ Q&A.
8. Ewaluacja i wskaźniki do raportu
Mentimeter PRE/POST — 3 pytania (sekcja 4).
Wytwory: ZD3 (3 pisma), ZD5 (stanowiska), ZD6–ZD7 (mapa/plan).
Rubryka ZD‑R (0–2 pkt/kryterium, max 10):
Dobór ścieżki do sprawy (ZD2),
Jakość pism (ZD3),
Argumenty w konsultacjach (ZD5),
Realność ZD7 (plan 30 dni),
Interpretacja: 0–3 początek; 4–7 solidnie; 8–10 gotowość do działania.
Współpraca w grupie.
Materiały do druku
Każda karta ma przycisk Drukuj — wydrukujesz tylko wybrany element.
| Poziom | Za co odpowiada (przykłady) | Twoja sprawa / przykład z grupy |
|---|---|---|
| Gmina/miasto | drogi gminne, szkoły podstawowe, zieleń, kultura/sport, mieszkalnictwo | ______________________________________________ ______________________________________________ |
| Powiat | szpitale powiatowe, drogi powiatowe, szkoły ponadpodstawowe, PUP | ______________________________________________ ______________________________________________ |
| Województwo | transport regionalny/kolej, strategia, kultura wojewódzka. | ______________________________________________ ______________________________________________ |
Wskazówka: jeśli nie jesteś pewna/pewny, sprawdź nazwę drogi (gminna/powiatowa/wojewódzka) i stronę urzędu.
| Sprawa | Najlepsza ścieżka | Dlaczego? | Co zrobię jako 1. krok? |
|---|---|---|---|
| ________________________________ | ____________________ | ________________________________ | ________________________________ |
| ________________________________ | ____________________ | ________________________________ | ________________________________ |
| ________________________________ | ____________________ | ________________________________ | ________________________________ |
Zadanie z modułu 2: wybierz ścieżkę dla 3 spraw i dopisz uzasadnienie.
Adresat: _____________________________________________
Dotyczy: _____________________________________________
1. Opis sprawy (fakt + lokalizacja):
_______________________________________________________________
_______________________________________________________________
2. Prośba (konkret): „Prosimy o … do dnia …”
_______________________________________________________________
3. Uzasadnienie (korzyści dla mieszkańców):
_______________________________________________________________
_______________________________________________________________
Załączniki (opcjonalnie): zdjęcia / mapa / podpisy (bez danych wrażliwych)
Dane kontaktowe do odpowiedzi: e‑mail / adres korespondencyjny
Wnoszę o udostępnienie informacji: (jakiej? za jaki okres?)
_______________________________________________________________
_______________________________________________________________
Forma odpowiedzi: e‑mail / udostępnienie do wglądu / kopia
Dane kontaktowe: ____________________________________
Akapit 1 — sprawa:
_______________________________________________________________
Akapit 2 — wpływ na mieszkańców:
_______________________________________________________________
Akapit 3 — prośba o termin / odpowiedź / spotkanie:
_______________________________________________________________
| Pole | Uzupełnij |
|---|---|
| Nazwa projektu | ______________________________________________ |
| Miejsce (adres / mapa) | ______________________________________________ |
| Opis (max 8 zdań) | ______________________________________________ ______________________________________________ ______________________________________________ |
| Koszt szacunkowy (kategorie) | □ materiały □ praca □ usługi □ inne: ____________ |
| Korzyści (3 punkty) | 1) ____________________ 2) ____________________ 3) ____________________ |
| Dostępność (dla kogo?) | ______________________________________________ |
| Utrzymanie (kto i jak?) | ______________________________________________ |
Uwaga: zawsze sprawdź lokalny regulamin BO (koszty, kryteria, terminy).
Sprawa: ______________________________________________
Moje stanowisko: □ Popieram □ Popieram z zastrzeżeniami □ Nie popieram
3 argumenty oparte na faktach:
1) ____________________________________________
2) ____________________________________________
3) ____________________________________________
Proponowana poprawka (konkret):
_______________________________________________
_______________________________________________
Źródło informacji: link / załącznik / obserwacja (bez danych wrażliwych)
JA → __________________________________________
Sąsiedzi / grupa → __________________________________________
NGO / instytucje (MOPS, biblioteka, dom kultury) → __________________________________________
Radni / urząd → __________________________________________
Media lokalne / wydarzenia → __________________________________________
| Okres | Co zrobię? |
|---|---|
| D1–D10 | ____________________________________________________________ |
| D11–D20 | ____________________________________________________________ |
| D21–D30 | ____________________________________________________________ |
3 działania:
- Działanie 1: _____________________________________________
- Działanie 2: _____________________________________________
- Działanie 3: _____________________________________________
| Kryterium | 0 | 1 | 2 | Suma |
|---|---|---|---|---|
| Dobór ścieżki do sprawy (ZD2) | □ | □ | □ | _____ |
| Jakość pism (ZD3) | □ | □ | □ | _____ |
| Argumenty w konsultacjach (ZD5) | □ | □ | □ | _____ |
| Realność planu 30 dni (ZD7) | □ | □ | □ | _____ |
| Współpraca w grupie | □ | □ | □ | _____ |
| SUMA (max 10) | _____ | |||
Interpretacja: 0–3 początek; 4–7 solidnie; 8–10 gotowość do działania.
Temat: „Nowa organizacja ruchu i zieleń przy ul. Słonecznej”
Termin konsultacji: 10–24 marca 2026
Jak zgłosić uwagi:
- formularz online (link w ogłoszeniu urzędu)
- e‑mail: konsultacje@miasto.example
- papierowo: Biuro Obsługi Mieszkańców, pokój 12
Co możesz wysłać: poparcie / zastrzeżenia / sprzeciw + 3 argumenty + proponowana poprawka.
Materiały: mapa (1 str.), opis zmian, wariant A/B.
Wariant A: 30 miejsc parkingowych mniej, więcej zieleni i szersze chodniki.
Wariant B: zachowanie większości parkingów, mniej zieleni; pas rowerowy tylko na połowie ulicy.
- Kto może zgłosić projekt: mieszkańcy od 16 lat (w tym osoby z meldunkiem czasowym); wymagane 20 podpisów poparcia.
- Kwota maksymalna projektu: 80 000 PLN (projekty osiedlowe) / 200 000 PLN (miejskie).
- Co nie może być finansowane: projekty prywatne, działalność komercyjna, wydatki bieżące bez opisu utrzymania.
- Harmonogram: zgłaszanie 1–30 kwietnia, weryfikacja do 31 maja, głosowanie 10–24 czerwca, wyniki 30 czerwca.
- Głosowanie: online + papierowo, 1 osoba = 1 głos w każdej puli.