0–12’
Otwarcie i zasady (12’)
Cel: bezpieczeństwo i jasne ramy.
Instrukcja: przedstaw cel, produkty i zasady (dobrowolność, poufność, prawo do pauzy, życzliwość). Podkreśl: to nie porada prawna.
Uwaga/bezpieczeństwo: To warsztat edukacyjny, a nie porada prawna. Przepisy się zmieniają. Zawsze weryfikuj aktualne informacje w oficjalnych źródłach lub u specjalisty. W ćwiczeniach używamy anonimowych przykładów.
Cel i logika
- Cel ogólny: uczestnicy rozumieją najczęstsze typy umów w Polsce, potrafią przeczytać kluczowe zapisy umowy i paska płacowego, znają podstawowe zasady BHP i „kultury pracy”, oraz wiedzą gdzie i jak zgłaszać problemy (wewnątrz firmy i na zewnątrz).
- Logika: doświadczenie (kontrakt‑bingo) → uporządkowanie wiedzy (tabela porównawcza) → zastosowanie (czytanie umowy i paska) → bezpieczeństwo (BHP i prawa) → komunikacja i ścieżki wsparcia.
Produkty końcowe
- Karta U1 — Umowy: cechy i różnice (tabela)
- Karta U2 — Analiza umowy i paska (checklista)
- Karta U3 — BHP: pierwsze 24 h (lista kontrolna)
- Karta U4 — Ścieżka zgłaszania problemu (wewn./zewn.)
- Karta U5 — Szablony wiadomości (HR/przełożony/inspekcja)
- Karta U6 — Mini słownik PL–UA–EN (20 haseł pracy)
- Rubryka U‑R — Ocena umiejętności (0–2 pkt/kryterium, max 10)
- Dodatkowe: Karty do gry „Kontrakt‑bingo” + przykładowe (fikcyjne) fragmenty umów i pasków płacowych do ćwiczeń
2. Rezultaty uczenia
Czego uczestnik się dowie
- rozróżnia umowę o pracę, umowę zlecenie, umowę o dzieło i B2B (samozatrudnienie) — na poziomie podstawowych cech;
- zna elementy umowy i paska płacowego (m.in. brutto/netto, składki, stawka, wymiar, urlop/chorobowe, okres wypowiedzenia);
- zna obowiązki pracodawcy i pracownika w zakresie BHP, szkolenia i badań.
Postawy
- odpowiedzialność, bezpieczeństwo, proaktywność, szacunek międzykulturowy.
2. Rezultaty uczenia
Co uczestnik potrafi
- wskazuje 5 kluczowych zapisów w umowie i zadaje do nich pytania;
- czyta pasek płacowy i potrafi powiedzieć „skąd się wzięło netto”;
- przygotowuje uprzejme i stanowcze e‑maile/rozmowy w sprawach pracowniczych;
- zna ścieżki wsparcia (HR/przełożony, związki/NGO, instytucje publiczne).
Parametry organizacyjne
- Sala: „podkowa” + 4 stoliki; flipchart + markery; projektor; timer.
- Materiały do druku (A4, 1/os.): U1–U6, Rubryka U‑R; zestaw anonimowych fragmentów umów i pasków płacowych (przykładowe, fikcyjne).
- Narzędzia ewaluacji: Mentimeter PRE/POST (skala 1–5): pytania w sekcji 4.
Mentimeter — pytania (PRE i POST)
- „Potrafię odczytać podstawowe zapisy umowy i wiem, o co dopytać.”
- „Rozumiem elementy paska płacowego (brutto/netto/składki).”
- „Znam 3 zasady BHP i 2 miejsca wsparcia w sprawach pracowniczych.”
Agenda
12–22’
Icebreaker „Gdy zaczynałem pracę…” (10’)
Cel: zebrać doświadczenia.
Instrukcja: każdy dopisuje na karteczkach 1 rzecz, którą chciałby wiedzieć przed pierwszym dniem; grupujemy w 3 kategorie: umowa, pieniądze, BHP/kultura.
22–30’
Mentimeter PRE (8’)
Cel: baseline i urealnienie oczekiwań.
30–65’
MODUŁ 1 — Kontrakt‑bingo: „Jaka to umowa?” (35’)
Cel modułu: zrozumieć różnice między typami umów.
Materiały: Karta U1 (tabela) + zestaw kart z cechami (po 1 na stolik).
Instrukcja:
1) Każdy stolik losuje 10 kart z cechami i przypina je w odpowiednie kolumny tabeli: Umowa o pracę / Zlecenie / Dzieło / B2B.
2) Uzasadnijcie każdy wybór jednym zdaniem.
Debrief: trener przechodzi kolumny i dopytuje o różnice.
Kryteria sukcesu: każdy stolik poprawnie uzasadnia min. 7/10 kart.
65–75’
Mikro‑podsumowanie i tablica różnic (10’)
Cel: zebrać wnioski na 1 flipcharcie „Kiedy która umowa?”.
Wskazówka: zaakcentuj, że przepisy i praktyki mogą się różnić — zawsze pytaj o szczegóły na piśmie.
75–85’
PRZERWA (10’)
85–115’
MODUŁ 2 — Czytamy umowę i pasek płacowy (30’)
Cel modułu: oswoić strukturę dokumentów i nauczyć się pytać.
Materiały: Karta U2 (checklista) + anonimowe fragmenty umów (2 wersje: o pracę / zlecenie) + paski płacowe (fikcyjne).
Instrukcja:
Umowa — 10 pól do znalezienia: Strony umowy; Stanowisko/zakres; Miejsce pracy; Wymiar czasu pracy/ewidencja godzin; Wynagrodzenie (stawka godz./mies.); Okres (próbny/określony/nieokreślony, data rozpoczęcia); Urlop/chorobowe (czy i jak); Okres wypowiedzenia; Poufność/RODO/NDA; Podstawa prawna.
Pasek płacowy: składki (emerytalna, rentowa, chorobowa — gdy dotyczy; zdrowotna), zaliczka podatkowa, koszty uzyskania/ulgi (jeśli są), wypłata netto.
Mini‑dialogi: dopisz 2 pytania do HR o brakujący zapis.
Kryteria sukcesu: uczestnik potrafi wskazać min. 8/10 pól w umowie i nazwać główne elementy paska.
115–125’
Energizer „BHP stand‑up” (10’)
Cel: przełącznik uwagi.
Instrukcja: w 60 s opisz „najbardziej bezpieczne stanowisko pracy, jakie widziałeś/aś” — element humoru.
125–155’
MODUŁ 3 — BHP i kultura pracy: Twoje bezpieczeństwo (30’)
Cel modułu: znać swoje prawa i obowiązki w zakresie BHP i pierwszych dni pracy.
Materiały: Karta U3 (lista kontrolna pierwsze 24 h); zdjęcia/rysunki stanowisk (opcjonalnie).
Instrukcja:
1) Pierwsze 24 h: wypisz na U3, co powinno się wydarzyć (szkolenie BHP, instruktaż, badania — gdy wymagane, ŚOI, przerwy, procedura wypadkowa).
2) Hazard spotting (10’): znajdź 5 zagrożeń i zaproponuj środki zapobiegawcze.
3) Prawo do odmowy pracy w razie bezpośredniego zagrożenia — przykład rozmowy + wpis do U4.
Kryteria sukcesu: U3 wypełniona; zespół wskazuje min. 5 zagrożeń i 5 środków.
155–170’
MODUŁ 4 — Komunikacja i wsparcie: ścieżka zgłoszeń (15’)
Cel: wiedzieć jak i gdzie zgłaszać problem, zachowując kulturę i dowody.
Materiały: Karta U4 (ścieżka), Karta U5 (szablony maili).
Instrukcja:
Krok 1: rozmowa z przełożonym (jasny opis, prośba o rozwiązanie, termin).
Krok 2: HR/kadry (e‑mail z podsumowaniem rozmowy).
Krok 3: wsparcie zewnętrzne (związki/NGO/inspekcja pracy).
Dowody: notatki z datami/godzinami, zdjęcia, kopie pism.
Kryteria sukcesu: każdy ma wypełnioną U4 i jeden szablon e‑maila dopasowany do swojej sytuacji.
170–178’
Mentimeter POST + mały krok (8’)
Cel: ocenić wzrost i zaplanować działanie.
Instrukcja: te same 3 pytania; Mały krok: co sprawdzisz/załatwisz w 7 dni (np. poproszę o kopię umowy, instrukcję BHP w PL/UA/EN, wyjaśnię pasek płacowy).
178–180’
Zamknięcie (2’)
Co ma się wydarzyć: zdjęcie flipów, przypomnienie o zasadzie: pytaj na piśmie i zachowuj kopie.
6. Dobre praktyki prowadzenia
- Prosty język i piktogramy: tłumacz pojęcia; unikaj żargonu.
- Neutralność i bezpieczeństwo: nie „diagnozuj” sporów; ucz narzędzi i ścieżek.
- Anonimizacja: przykłady bez danych firm/osób.
- Most do poprzednich scenariuszy: komunikat JA (scen. 03), fact‑checking i odpowiedzialne udostępnianie (scen. 04) w kontekście miejsca pracy.
7. Adaptacje, plan B, warianty
- Bariera językowa: Karta U6 (mini‑słownik), duże ikony; pary mieszane językowo; możliwość odpowiedzi hasłami.
- Mniej czasu (120’): M1 25’, M2 20’, M3 20’, M4 10’; zostaw U5 jako pracę domową.
- Więcej czasu (+30’): konsultacje 1:1 (czytanie umowy/paska) i segment o „kulturze feedbacku” w polskich firmach.
8. Ewaluacja i wskaźniki do raportu
- Mentimeter PRE/POST — 3 pytania (sekcja 4).
- Wytwory: U1–U6 + wypełnione checklisty i szablony maili.
- Obserwacja trenerska: Rubryka U‑R dla min. 3 osób (jakość analizy dokumentów).
- Frekwencja i zgody: lista obecności, zgody na zdjęcia wytworów (bez danych wrażliwych).
Wszystkie elementy są edytowalne i gotowe do druku. Każdy pobrany plik zawiera oznaczenie finansowania (w treści oraz w stopce do druku).
KARTA U1 — Umowy: cechy i różnice (tabela)
Zadanie: zaznacz ✓/✗/„zależnie” i dopisz pytanie, które zadasz przed podpisaniem.
| Cecha | Umowa o pracę | Zlecenie | Dzieło | B2B |
|---|---|---|---|---|
| Urlop płatny | ||||
| Składki ubezpieczeniowe | ||||
| Ewidencja czasu pracy / godzin | ||||
| Nadgodziny i rozliczenie | ||||
| Okres wypowiedzenia | ||||
| Szkolenie BHP i badania lekarskie | ||||
| Minimalna stawka godzinowa | ||||
| Odpowiedzialność: rezultat vs staranne działanie | ||||
| Kto decyduje o miejscu i czasie pracy | ||||
| Faktura i podatki | ||||
| Inne ustalenia (np. NDA/RODO) |
KARTA U2 — Analiza umowy i paska (checklista)
Umowa — 10 pól do znalezienia
| Pole | Notatka |
|---|---|
| Strony umowy | |
| Stanowisko / zakres obowiązków | |
| Miejsce pracy | |
| Wymiar czasu pracy / ewidencja godzin | |
| Wynagrodzenie (stawka godz./mies.) | |
| Okres umowy i data rozpoczęcia (próbny/określony/nieokreślony) | |
| Urlop / chorobowe (czy i jak) | |
| Okres wypowiedzenia | |
| Poufność / RODO / NDA | |
| Podstawa prawna |
Pasek płacowy — co składa się na netto
| Element | Gdzie na pasku? / Uwagi |
|---|---|
| Składki (emerytalna, rentowa, chorobowa — gdy dotyczy; zdrowotna) | |
| Zaliczka podatkowa | |
| Koszty uzyskania przychodu / ulgi (jeśli są) | |
| Wypłata netto |
KARTA U3 — BHP: pierwsze 24 h (lista kontrolna)
Zaznacz, co zostało zrobione w Twoim 1. dniu pracy / co powinno się wydarzyć.
Hazard spotting (bonus)
Wypisz 5 zagrożeń, które zauważasz w miejscu pracy, i 5 środków zapobiegawczych.
| Zagrożenie | Środek zapobiegawczy |
|---|---|
KARTA U4 — Ścieżka zgłaszania problemu
Krok 1: przełożony (rozmowa + notatka) → Krok 2: HR/kadry (mail z podsumowaniem) → Krok 3: wsparcie zewnętrzne (związek/NGO/inspekcja) → Krok 4: dalsze kroki wg informacji zwrotnej.
| Data / godzina | Z kim rozmawiałem/am | Ustalenia | Termin odpowiedzi |
|---|---|---|---|
KARTA U5 — Szablony wiadomości (HR/przełożony/instytucja)
Wskazówka: wersje językowe PL (A2‑B2) + krótkie frazy EN/UA w nawiasach (opcjonalnie).
KARTA U6 — Mini słownik PL–UA–EN (20 haseł pracy)
| PL | UA | EN |
|---|---|---|
| umowa | договір | contract |
| zlecenie | договір доручення | mandate contract |
| dzieło | договір підряду | contract for specific work |
| wynagrodzenie | заробітна плата | salary / remuneration |
| stawka godzinowa | погодинна ставка | hourly rate |
| pasek płacowy | розрахунковий лист | payslip |
| składki | внески | contributions |
| zaliczka podatkowa | податковий аванс | tax advance |
| urlop | відпустка | leave / vacation |
| chorobowe | лікарняні | sick leave pay |
| okres wypowiedzenia | строк повідомлення | notice period |
| szkolenie BHP | інструктаж з охорони праці | OHS training |
| badania lekarskie | медичний огляд | medical examination |
| ŚOI (PPE) | засоби індивідуального захисту | personal protective equipment |
| nadgodziny | понаднормові години | overtime |
| grafik | графік | schedule |
| timesheet / ewidencja | табель обліку часу | timesheet / time records |
| przełożony | керівник | supervisor |
| HR / kadry | відділ кадрів / HR | HR / payroll |
| inspekcja pracy | інспекція праці | labour inspectorate |
RUBRYKA U‑R — Ocena umiejętności (0–2 pkt/kryterium, max 10)
| Kryterium | Punkty | Uwagi |
|---|---|---|
| Analiza umowy (min. 8/10 pól) | ||
| Pasek płacowy (rozpoznanie elementów) | ||
| BHP (lista 24 h) | ||
| Komunikacja (mail/ścieżka zgłoszeń) | ||
| Uważność na dowody i język |
Interpretacja: 0–3 początek; 4–7 solidnie; 8–10 gotowość praktyczna.
KARTY DO GRY — „Kontrakt‑bingo” (cechy umów)
Wydrukuj i potnij. Na stolik: wylosuj 10 kart i dopasuj do kolumn U1. Uzasadnij wybór jednym zdaniem.
Urlop płatny (tak/nie/zależnie)
Chorobowe (czy przysługuje?)
Składki ubezpieczeniowe (zakres)
Ewidencja czasu pracy / godzin
Minimalna stawka godzinowa (dotyczy/nie dotyczy)
Nadgodziny (jak rozliczane?)
Okres wypowiedzenia (tak/nie, długość)
Szkolenie BHP (tak/nie)
Badania lekarskie (tak/nie)
Kto decyduje o miejscu pracy
Kto decyduje o czasie pracy
Odpowiedzialność za rezultat vs staranne działanie
Faktura i podatki (B2B)
Podporządkowanie służbowe (kto wydaje polecenia)
Narzędzia pracy (kto zapewnia?)
Odpowiedzialność materialna (czy i jaka)
Zakaz konkurencji (czy jest?)
Poufność / NDA
RODO / przetwarzanie danych
Zasady przerw i odpoczynku
Delegacje / podróże służbowe
Zasady pracy zdalnej (jeśli dot.)
Premie / dodatki (jeśli są)
Wynagrodzenie: brutto czy netto (jak zapisane?)
PRZYKŁADOWE FRAGMENTY DO ĆWICZEŃ — umowy i pasek (fikcyjne)
Materiały do ćwiczeń w Module 2. Bez danych wrażliwych; do zaznaczania markerem.
Kliknij „Pobierz…”. Plik zapisze się na dysku i będzie zawierał logo + klauzulę (w treści i w stopce do druku).
Jeśli przeglądarka blokuje pobieranie z pliku lokalnego, otwórz go w Chrome/Edge i spróbuj ponownie.
