Scenariusz 11 — Prawo pobytowe i ścieżki formalności: krok po kroku
Uczestnicy porządkują wiedzę o statusie pobytowym (PESEL UKR / ochrona tymczasowa), rozumieją prawo do pracy i zgłoszenia pracodawcy, wiedzą jak korzystać z ochrony zdrowia (NFZ), szkoły/uczelni i świadczeń oraz tworzą osobistą checklistę 30 dni i mapę wsparcia.
Druk i pobieranie — wersja kompatybilna
Jeśli środowisko blokuje automatyczne akcje, przyciski otwierają widok „Drukuj”/„Pobierz” w tej samej stronie. W widoku „Drukuj” użyj Ctrl/Cmd + P. W widoku „Pobierz” możesz pobrać plik lub skopiować gotowy HTML (z oznaczeniem finansowania w stopce).
Wersja kompatybilna (bez skryptów)
Przyciski „Pobierz” działają jako bezpośrednie linki do plików HTML z oznaczeniem finansowania. „Drukuj” otwiera element w nowej karcie — wydrukuj z menu przeglądarki (Ctrl/Cmd+P).
Jeśli przeglądarka blokuje zapis, kliknij prawym na „Pobierz” → „Zapisz link jako…”.
1. Cel i logika zajęć
Logika: mapa statusów → ścieżka „30 dni po przyjeździe/zmianie” → praca i dokumenty → zdrowie/edukacja → klinika przypadków → plan i wsparcie.
Produkty końcowe
2. Rezultaty uczenia
Wiedza
- Zna podstawowe pojęcia: PESEL UKR, ochrona tymczasowa, profil zaufany, zgłoszenie pracy przez pracodawcę, NFZ.
- Rozróżnia typy umów na poziomie ogólnym.
- Wie, że istnieją ścieżki alternatywne legalizacji (praca / studia / rodzina / B2B / wizowe).
Umiejętności
- Wypełnia checklistę 30 dni.
- Przygotowuje pytania do HR / urzędu.
- Czyta kluczowe punkty umowy i paska płacowego (na bazie scen. 09).
- Tworzy mapę wsparcia i plan 3 kroków.
Postawy
- Odpowiedzialność i ostrożność prawna (sprawdzam u źródła).
- Asertywność.
- Dbałość o dokumenty.
3. Parametry organizacyjne
- Sala: „podkowa” + 4–5 stolików; flipchart + markery; projektor; timer.
- Materiały do druku (A4, 1/os.): F1–F8, Rubryka F‑R; zestaw anonimowych: przykładowe potwierdzenie PESEL, zaświadczenie ochrony, umowa (2 warianty), pasek płacowy.
- Narzędzia ewaluacji: Mentimeter PRE/POST (skala 1–5).
- Współpraca: opcjonalnie konsultant NGO/prawnik na 20’ Q&A.
Szybki plan prowadzenia
| Blok | Czas | Cel |
|---|---|---|
| Otwarcie i zasady | 0–12’ | Bezpieczeństwo, ramy (edukacja, nie porada prawna) |
| Icebreaker „Moje pytanie do urzędu” | 12–22’ | Zebranie realnych potrzeb |
| Mentimeter PRE | 22–30’ | Pomiar wyjściowy |
| M1 — Mapa statusów i praw (F1) | 30–60’ | Podstawy i słownictwo |
| M2 — Checklista 30 dni (F2) | 60–90’ | Osobisty plan formalności |
| Przerwa | 90–100’ | — |
| M3 — Praca i dokumenty (F3) | 100–125’ | Zgłoszenia, umowa, pasek |
| M4 — Zdrowie (NFZ) + edukacja (F4–F5) | 125–145’ | „Jak wejść” do systemów |
| M5 — Klinika przypadków (F6) | 145–170’ | Ścieżki po ochronie |
| Mentimeter POST + plan 3 kroków | 170–178’ | Domknięcie działaniem |
| Zamknięcie | 178–180’ | Źródła, follow-up Q&A |
5. Przebieg szczegółowy (180’)
0–12’ Otwarcie i zasady12’
Cel: poczucie bezpieczeństwa; ramy (edukacja, nie porada prawna).
Instrukcja: przedstaw cel, produkty, zasady (dobrowolność, poufność, prawo do pauzy). Wyjaśnij, że daty i procedury weryfikujemy w oficjalnych źródłach.
12–22’ Icebreaker „Moje pytanie do urzędu”10’
Cel: zebrać realne potrzeby.
Instrukcja: każdy pisze na karteczce 1 pytanie do: pobyt / praca / zdrowie. Grupujemy na flipcharcie i wracamy do nich w M6 (Q&A / podsumowanie).
22–30’ Mentimeter PRE8’
Użyj 3 pytań z sekcji Mentimeter (skala 1–5). Zanotuj wynik bazowy.
30–60’ MODUŁ 1 — Mapa statusów i praw (F1)30’
Cel: zrozumieć podstawy i słownictwo.
Pojęcia kluczowe:
- PESEL UKR / ochrona tymczasowa – uprawnienia: praca (bez zezwolenia – zgłoszenie przez pracodawcę), NFZ, edukacja, część świadczeń.
- Dokumenty tożsamości (paszport / wjazd), profil zaufany (ePUAP) i mObywatel – do e‑usług.
- Umowy pracy (ogólne typy: o pracę / zlecenie / dzieło / B2B – szczegóły w scen. 09).
Oś czasu (przykładowa): przyjazd → wniosek o PESEL UKR → profil zaufany / mObywatel → praca / uczelnia → w razie potrzeby: kolejny tytuł pobytowy (praca / studia / rodzina).
Mini‑quiz (5’): dopasuj prawo do statusu (np. „czy potrzebuję zezwolenia na pracę?” → nie, ale jest zgłoszenie przez pracodawcę; „czy mam dostęp do NFZ?” → tak, patrz F4).
60–90’ MODUŁ 2 — Checklista 30 dni (F2)30’
Cel: ułożyć osobisty plan formalności.
Instrukcja: przejdź 8 sekcji i zaznacz ✅ / ❌ / „do sprawdzenia”. Efekt: checklista z priorytetami D+7 / D+14 / D+30.
- Tożsamość i adres: PESEL UKR, aktualne dane, meldunek (jeśli możliwy).
- E‑usługi: profil zaufany, aplikacja mObywatel.
- Bank i płatności: konto bankowe na własne nazwisko.
- Praca: umowa (rodzaj, stawka, godziny, urlopy), zgłoszenie przez pracodawcę w 14 dni, kopia paska płacowego.
- Zdrowie (NFZ): jak korzystać (F4), lekarz POZ, recepty.
- Edukacja: dziecko (szkoła/przedszkole) lub studia (legitymacja, stypendia, rekrutacje uzupełniające).
- Podatki i świadczenia: PIT‑2, podstawy rozliczenia rocznego, numer NIP (gdy potrzebny), świadczenia rodzinne (jeśli dotyczy).
- Bezpieczeństwo i kopie: skany dokumentów w chmurze, kontakt do instytucji wsparcia.
90–100’ PRZERWA10’
Krótka przerwa + zapowiedź pracy na dokumentach (fikcyjnych/anonimizowanych).
100–125’ MODUŁ 3 — Praca i dokumenty (F3)25’
Cel: rozumieć obowiązki przy zatrudnieniu i o co pytać.
- Zgłoszenie pracy przez pracodawcę: co to jest, kiedy (do 14 dni), gdzie (platforma elektroniczna urzędu pracy).
- Umowa — check: strony, stanowisko/zakres, czas pracy/ewidencja, stawka i sposób wypłaty, urlopy, okres wypowiedzenia, BHP, dane kontaktowe do zgłoszeń.
- Pasek płacowy — check: skąd netto (składki/podatek).
Ćwiczenie 10’: w parach uzupełnij pytania do HR o 3 brakujące zapisy; odczytaj 3 pozycje z paska. Kryterium sukcesu: każdy dopisuje min. 5 pytań do swojej przyszłej umowy.
125–145’ MODUŁ 4 — Zdrowie (NFZ) oraz edukacja (F4–F5)20’
Cel: wiedzieć „jak wejść” do systemu zdrowia i edukacji.
- NFZ: gdzie szukać placówek z umową; czym jest lekarz POZ; jak działają recepty refundowane; co zabrać na wizytę; jak dbać o tłumaczenie informacji medycznej.
- Edukacja: dzieci (przyjmowanie do szkół/przedszkoli, pomoc językowa, integracja); studenci (nostryfikacja dokumentów, opłaty, wsparcie na uczelniach).
Ćwiczenie 8’: w trójkach – „pierwsza wizyta u POZ / pierwsza wizyta w szkole”: co przygotować? (lista z F4/F5).
145–170’ MODUŁ 5 — Klinika przypadków i ścieżki po ochronie (F6)25’
Cel: przełożyć wiedzę na konkretne ścieżki.
Materiały: F6 + 4 miniscyenariusze:
- Pracuję na etacie → czy i kiedy rozważać pobyt czasowy na podstawie pracy.
- Student/ka → pobyt czasowy na studiach, praca dozwolona zgodnie z przepisami.
- Rodzina w PL → złączenie rodzin / zezwolenie.
- B2B (samozatrudnienie) → NIP/CEIDG, podatki/składki.
Instrukcja: stoliki wybierają case, wypełniają F6 (kroki + dokumenty + gdzie sprawdzić). Efekt: 4 mini‑plansze „moja ścieżka po …”.
170–178’ Mentimeter POST + plan 3 kroków8’
Cel: ocenić wzrost i domknąć działanie.
Instrukcja: te same 3 pytania. Na F2 dopisz 3 najbliższe kroki (np. „złożę wniosek o PESEL UKR”, „założę profil zaufany”, „umówię lekarza POZ”).
178–180’ Zamknięcie2’
Co ma się wydarzyć: przypomnienie: sprawdzamy daty/komunikaty; zdjęcie flipów; zbiór pytań do Q&A z prawnikiem/NGO (opcjonalny follow‑up).
6. Dobre praktyki prowadzenia
- Prosty język i ikony: unikaj żargonu, tłumacz terminy na F8.
- Bezpieczeństwo danych: nie fotografuj cudzych dokumentów; rób kopie swoich i przechowuj w bezpiecznym miejscu.
- Neutralność: nie interpretuj przepisów indywidualnie; kieruj do oficjalnych źródeł/NGO.
- Mosty do innych scenariuszy: czytanie umów/paska (scen. 09), komunikacja asertywna (scen. 03), fact‑checking (scen. 04).
Dodatkowe materiały (fikcyjne) — do ćwiczeń
Zgodnie ze scenariuszem: zestaw anonimowych przykładów do analizy (bez danych osobowych).
1) Przykładowe potwierdzenie PESEL
| Pole | Przykład (fikcyjny) |
|---|---|
| Imię i nazwisko | Olena K. |
| PESEL | *********** |
| Status | PESEL UKR |
| Data wydania | ____-__-__ |
2) Zaświadczenie ochrony tymczasowej
| Pole | Przykład (fikcyjny) |
|---|---|
| Organ | Urząd Wojewódzki (przykład) |
| Podstawa | Ochrona tymczasowa (informacja edukacyjna) |
| Okres | od ____-__-__ do ____-__-__ |
| Uwagi | Sprawdź aktualne komunikaty i terminy. |
3) Umowa — wariant A (zarys)
- Strony: pracodawca / pracownik
- Stanowisko i zakres
- Czas pracy / ewidencja
- Wynagrodzenie (brutto) i termin wypłaty
- Urlopy / chorobowe
- Okres wypowiedzenia
- BHP / badania
- RODO / poufność
4) Umowa — wariant B (zarys)
- Strony: zleceniodawca / zleceniobiorca
- Przedmiot zlecenia
- Stawka i rozliczenie godzin
- Odpowiedzialność / zasady rozwiązania
- Informacje o składkach (zależnie od sytuacji)
5) Pasek płacowy (mini‑szablon do ćwiczeń)
| Pozycja | Kwota |
|---|---|
| Wynagrodzenie brutto | ____ |
| Składki (ZUS) | ____ |
| Zaliczka podatkowa | ____ |
| Wynagrodzenie netto | ____ |
9. Załączniki do druku — Karty F1–F8 + rubryka F‑R
KARTA F1 — Mapa statusów i praw
Status (przykład): PESEL UKR / ochrona tymczasowa
Prawa (skrót): praca (bez zezwolenia — zgłoszenie przez pracodawcę), NFZ, edukacja, świadczenia (część), konto bankowe, e‑usługi.
Dokumenty: paszport/dowód, zaświadczenie/wniosek, potwierdzenie PESEL, profil zaufany/mObywatel.
Uwaga: sprawdzaj daty ważności dokumentów/statusów.
Mini‑diagram (do pracy na sali)
| Obszar | Pytanie kontrolne | Gdzie weryfikuję? |
|---|---|---|
| Status | Jaki mam status teraz? | Oficjalne komunikaty + urząd |
| Praca | Czy jest zgłoszenie przez pracodawcę? | PUP / HR |
| Zdrowie | Czy wiem jak wejść do NFZ/POZ? | NFZ / POZ |
| E‑usługi | Czy mam profil zaufany / mObywatel? | ePUAP / aplikacja |
KARTA F2 — Osobista checklista 30 dni
D+7 / D+14 / D+30: Tożsamość i adres; E‑usługi; Bank; Praca (umowa + zgłoszenie); Zdrowie (POZ, recepty); Edukacja (dzieci/studia); Podatki/świadczenia; Kopie bezpieczeństwa; Kontakty do wsparcia.
| Obszar | D+7 | D+14 | D+30 | Notatki / gdzie sprawdzę |
|---|---|---|---|---|
| Tożsamość i adres | ☐ | ☐ | ☐ | PESEL UKR, aktualizacja danych, meldunek (jeśli możliwy) |
| E‑usługi | ☐ | ☐ | ☐ | Profil zaufany, mObywatel |
| Bank i płatności | ☐ | ☐ | ☐ | Konto na własne nazwisko |
| Praca | ☐ | ☐ | ☐ | Umowa, zgłoszenie w 14 dni, kopia paska |
| Zdrowie (NFZ) | ☐ | ☐ | ☐ | POZ, recepty, dokument na wizytę |
| Edukacja | ☐ | ☐ | ☐ | Dzieci/szkoła lub studia |
| Podatki i świadczenia | ☐ | ☐ | ☐ | PIT‑2, NIP (gdy potrzebny), świadczenia (jeśli dotyczy) |
| Bezpieczeństwo i kopie | ☐ | ☐ | ☐ | Skany w chmurze, kontakty do wsparcia |
Moje 3 priorytety
- __________________________
- __________________________
- __________________________
Gdzie zweryfikuję: __________________________
KARTA F3 — Praca: umowa + zgłoszenie + pytania do HR
Zgłoszenie pracy: pracodawca zgłasza zatrudnienie osoby ze statusem UKR w ciągu 14 dni (elektronicznie).
Umowa — check 10 pól
- Strony (kto z kim podpisuje)
- Stanowisko / zakres
- Czas i miejsce pracy
- Ewidencja godzin
- Stawka / brutto‑netto / wypłata
- Urlopy / chorobowe
- Okres wypowiedzenia
- BHP / badania
- Dane kontaktowe do zgłoszeń
- Poufność / RODO
Pasek płacowy — co sprawdzam
- Składki i podatek — skąd „netto”.
- Czy zgadza się liczba godzin / stawka.
Moje pytania do HR (przykład)
- „Kiedy i jak otrzymam pasek płacowy?”
- „Czy firma zapewnia instrukcję BHP w PL/UA/EN?”
- „Kto zgłasza moje zatrudnienie i kiedy?”
Miejsce na własne pytania
- ________________________________________
- ________________________________________
- ________________________________________
- ________________________________________
- ________________________________________
KARTA F4 — Zdrowie (NFZ): jak korzystać
Kroki: wybierz lekarza POZ; weź dokument (paszport/PESEL UKR/zaświadczenie); powiedz, że korzystasz z NFZ; trzymaj potwierdzenia wizyt/badań.
Recepty refundowane: możliwe na zasadach określonych dla osób uprawnionych na mocy specustawy.
Pilne przypadki: numer alarmowy 112.
Notatki
________________________________________
________________________________________
KARTA F5 — Edukacja i opieka
Dzieci: szkoła/przedszkole rejonowe lub oddziały przygotowawcze; wsparcie językowe; opieka świetlicowa.
Studenci: rekrutacja, nostryfikacja (jeśli potrzebna), stypendia, legitymacja; praca dozwolona na zasadach dla studentów + status UKR (sprawdź aktualne zasady).
Notatki
________________________________________
________________________________________
KARTA F6 — Ścieżki po okresie ochrony
Opcje (przegląd): pobyt czasowy (praca/studia/rodzina), B2B (działalność), inne tytuły (np. specjalista/Blue Card — jeśli spełniasz warunki).
Dla mojego przypadku
| Tytuł pobytowy | ____________________________ |
|---|---|
| Wymagane dokumenty | ____________________________ |
| Gdzie sprawdzę przepisy | ____________________________ |
4 miniscyenariusze (do pracy w stolikach)
| Case | O co chodzi? | Moje kroki (skrót) |
|---|---|---|
| Etat | Pobyt czasowy na podstawie pracy — kiedy rozważać? | 1) ____ 2) ____ 3) ____ |
| Studia | Pobyt czasowy na studiach + zasady pracy | 1) ____ 2) ____ 3) ____ |
| Rodzina | Złączenie rodzin / zezwolenie | 1) ____ 2) ____ 3) ____ |
| B2B | NIP/CEIDG, podatki/składki | 1) ____ 2) ____ 3) ____ |
KARTA F7 — Szablony wiadomości/pism
Do urzędu (umówienie wizyty / PESEL)
Do HR (umowa / pasek)
Do szkoły / uczelni
Miejsce na własny szablon
Temat: _________________________________
Treść: ____________________________________________________________
_______________________________________________________________
Podpis: _________________________________
KARTA F8 — Mini‑słownik PL–UA–EN (30 haseł)
W scenariuszu lista haseł jest podana bez rozwiniętych tłumaczeń — poniżej dodajemy wersję do pracy (EN wypełnione, UA wypełnione orientacyjnie — można dopisać własne).
| PL | UA | EN |
|---|---|---|
| PESEL | PESEL | PESEL (national ID number) |
| PESEL UKR | PESEL UKR | PESEL UKR (special status) |
| ochrona tymczasowa | тимчасовий захист | temporary protection |
| wniosek | заява | application |
| profil zaufany | довірений профіль | trusted profile |
| ePUAP | ePUAP | ePUAP (e-services platform) |
| mObywatel | mObywatel | mObywatel (mobile ID app) |
| meldunek | реєстрація проживання | residence registration |
| urząd gminy/miasta | ґмінна/міська управа | municipal office |
| urząd wojewódzki | воєводське управління | voivodeship office |
| PUP (urząd pracy) | управління праці | labour office |
| ZUS | ZUS | Social Insurance Institution (ZUS) |
| NFZ | NFZ | National Health Fund (NFZ) |
| lekarz POZ | лікар первинної ланки | primary care doctor (POZ) |
| pasek płacowy | розрахунковий листок | payslip |
| składki | внески | contributions |
| zaliczka podatkowa | податковий аванс | tax advance |
| PIT‑2 | PIT‑2 | PIT‑2 (tax form) |
| NIP | NIP | tax identification number (NIP) |
| umowa o pracę | трудовий договір | employment contract |
| zlecenie | договір доручення | contract of mandate |
| dzieło | договір підряду | contract for specific work |
| B2B | B2B | B2B |
| okres wypowiedzenia | строк попередження | notice period |
| BHP | охорона праці | OHS / health and safety |
| ŚOI | ЗІЗ | PPE (personal protective equipment) |
| wniosek o pobyt czasowy | заява на тимчасове перебування | temporary residence permit application |
| karta pobytu | карта побиту | residence card |
| nostryfikacja | нострифікація | nostrification (recognition of documents) |
Miejsce na własne słowa
1) ____________________ 2) ____________________ 3) ____________________
RUBRYKA F‑R — Ocena gotowości (0–2 pkt/kryterium, max 10)
| Kryterium | 0 | 1 | 2 |
|---|---|---|---|
| Zrozumienie statusu i praw (F1) | ☐ | ☐ | ☐ |
| Kompletność checklisty 30 dni (F2) | ☐ | ☐ | ☐ |
| Pytania do HR/urzędu (F3/F7) | ☐ | ☐ | ☐ |
| Strategia zdrowie/edukacja (F4/F5) | ☐ | ☐ | ☐ |
| Plan ścieżki po ochronie (F6) | ☐ | ☐ | ☐ |
Interpretacja: 0–3 – początek; 4–7 – solidnie; 8–10 – gotowy/a do działania.
Notatki trenera
______________________________________________________________
______________________________________________________________
Pobieranie pojedynczych elementów
Kliknij „Pobierz” przy wybranej karcie/sekcji — zapisze się osobny plik HTML z tym elementem oraz wymaganym oznaczeniem finansowania.
